Các đại đội
Biệt-Động-Quân được thành lập năm 1960 trong quân lực Việt Nam Cộng Ḥa.
Năm
1959, mặc dầu thiếu sự đồng-ư của người Hoa-Kỳ, quân đội Việt Nam bắt đầu xử dụng 65 đại đội
"đặc biệt" bằng cách lấy ra một đại đội trong số bốnđại đội của một tiểu đoàn tác chiến.
Đến tháng 6
1960, quân đội Việt Nam đă thuyết phục được người Hoa-Kỳ về sự hiệu qủa của cac
đơn vị đó. Cơ quan MA AG (Military Assistance Advisory Group - Nhóm Cố vấn về
Quân viện) đồng ư tài trợ và ủng hộ chương tŕnh huấn luyện đặc biệt cho các
tiểu đoàn Biệt-động-quân và thành lập trung tâm huấn luyện Biệt-động-quân tại
Dục Mỹ trong tỉnh Khánh-Ḥa.
Nhiều toán
huấn luyện lưu động của LLĐB được gửi đi từ căn cứ Fort Bragg, N.C. đến Việt Nam
để trợ giúp về huấn luyện và
tổ chức các đơn vị BĐQ cho Quân Lực Việt Nam Cộng Ḥa. Các đại đội BĐQ thành lập
trong chương tŕnh huấn luyện này
sẽ được phân tán đi khắp các tỉnh, xử dụng như những đơn vị nhỏ, lưu động và
tấn công vũ băo trực thuộc các vị tỉnh trưởng. Mặc dầu ngoài ư muốn, nhiều đai
đội đó đă trở thành vệ binh cho một số Ông Lớn. Để sửa chữa lỗI lầm này, quân
đội Việt Nam qua ư kiến của cơ quan MACV (Chỉ huy Quân viện tại Việt Nam) thay
cho cơ quan MA AG vào tháng 2 năm 1962 thành lập tiểu đoàn 30 Đặc Biệt vào đầu
năm 1962 gồm bốn đại đội BĐQ biệt lập.
Tiểu đoàn
30 Đặc Biệt trực thuộc Quân Đoàn III về hành quân và sau đó đặt dưới quyền chỉ
huy của tỉnh trưởng Phước Long, trung tá Đỗ văn Diễn . Tuy nhiên trước tiểu
đoàn 30 đặc biệt, tiểu đoàn đầu tiên thí nghiệm hoàn toàn trang bị AR-15 cho
trách nhiệm khó khăn, một kế hoạch của Tổng Thống về việc xử dụng 80 phần trăm
các đơn vị BĐQ đă được thực hiện.
Ngày 15 tháng 11, 1962 tổng thống Ngô đ́nh
Diệm ban hành sắc luật để thành lập biệt khu Phước B́nh Thành, mục đích tập
trung mọi nỗ lực trong vấn đề tiêu diệt căn cứ điạ của Việt Cộng trong Chiến
khu Đ. Biệt khu PBT cách Saigon vào khoảng 70km về hướng đông bắc và rộng
khoảng 80km vuông gồm ba tỉnh Phước Long, B́nh Long và Phước Thành dưới quyền
chỉ huy của trung tá Đỗ văn Diễn, một cấp chỉ huy trẻ 26 tuổi, can đảm nhiều
nghị lực đă tốt nghiệp khóa Biệt động quân tại căn cứ Fort Benning, tiểu bang
Georgia.
Trung tá
Diễn đă từng mang cấp bậc đại uư trong đơn vị pḥng vệ tổng thống phủ và là một
sĩ quan được tổng thống ưa chuộng. Theo kế hoạch này các đại đội Biệt động quân
sẽ thay thế cho các đơn vị của các tỉnh. Khi hoàn tất, trung tá Diễn có tất cả
22 đại đội BĐQ (bao gồm tiểu đ̣an 30 đặc biệt). Vào dịp lễ Giáng Sinh năm 1962,
trung đoàn 32 Bộ binh được tăng cường cho biệt khu PBT. Các đơn vị
Biệt-Động-Quân thường hành quân với ba đại đội làm cho biệt khu PBT có sức mạnh
tương đương với 10 tiểu đoàn bộ binh. Về pháo binh yểm trợ có một pháo đội
155mm, bẩy khẩu 105mm và hai trung đội súng cối 81mm.
Chiến khu
Đ đă được Việt Cộng và trước đó là Việt Minh xử dụng nhiều năm như một an toàn
khu cho việc huấn luyện, tiếp tế, nơi dưỡng quân cho các đơn vị tác chiến.
Sau
này các đơn vị Hoa Kỳ mới biết rằng chiến khu Đ được che chở bởi cây cối rậm
rạp, khó di chuyển, máy bay thám thính không phát hiện được. Việt cộng coi đó
như một thành tŕ kiên cố ẩn sâu trong rừng ǵa. Nơi huấn luyện và dưỡng quân
nằm sâu bên trong, các đơn vị bảo vệ hoạt động bên ngoài xung quanh chu vi của
chiến khu. Xuyên qua chiến khu Đ là một hệ thống trạm xá cách nhau khoảng 15-20
cây số, dùng làm trạm dừng chân cho các chuyến xâm nhập từ miền Bắc.
Các đại
đội Biệt động quân thường xử dụng chiến thuật xâm nhập sâu bằng bộ hành xuyên
qua ṿng đai an ninh bên ngoài tới bên trong mất khoảng từ 5 tới 15 ngày.
Người
lính BĐQ trang bị nhẹ, mang theo sáu ngày đồ ăn gồm có gạo cho vào ruột tượng
đeo ở cổ và một chai nước mắm để trong túi ba lô. Thỉnh thoảng có thêm gạo,
thịt gà tịch thu được của đîch.
Một thời
gian ngắn sau khi tổng thống Diệm thành lập biệt khu PBT, một nỗ lực cố vấn của
Hoa Kỳ được tổ chức để gíup đỡ trong việc soạn thảo, huấn luyện và điều hành
các đơn vị BĐQ tinh nhuệ trong nhiệm vụ làm vô hiệu hóa chiến khu Đ.
Nhóm cố
vấn mới gồm có một cố vấn trưởng và các phụ tá cho biệt khu PBT, cùng với một
nhóm như thế cho mỗi tỉnh trong biệt khu. Nhóm cố vấn đóng tại bộ chỉ huy tỉnh
Phước Long tại thị xă mà người Pháp và Việt Nam gọi là Phước B́nh nhưng người
Hoa Kỳ bắt đầu gọi là Sông Bé, tên của gịng sông chẩy ngang qua tỉnh lỵ.
Chuyến xâm
nhập thành công, lâu dài nhất vào chiến khu Đ do Biệt động quân của biệt khu
PBT được thực hiện trong khoảng từ ngày 2 đến ngày 16 tháng hai năm 1963 dưới
danh hiệu cuộc hành quân 'Gian Lao 1'. Kế hoạch hành quân dựa theo tin t́nh báo
do đào binh địch cung cấp về chỗ đóng quân của bộ chỉ huy chiến khu Đ của địch.
Cố gắng đầu tiên vượt qua ṿng đai an ninh để đến ṿng trong của chiến khu đưa
đến thảm bại. Viên sĩ quan phụ tá cho trung tá Diễn ra lệnh cho các đơn vị BĐQ
dừng chân vào khoảng 15:30 chiều để nấu cơm. Do sự lười
biếng hoặc thiếu sáng suốt, viên sĩ quan này dùng nơi dừng chân làm điểm đóng
quân đêm, thêm nữa là đoàn quân vẫn chưa di chuyển trước 8:00 sáng hôm sau.
Các binh sĩ
Biệt động quân vừa di chuyển ra khỏi khu vực đóng quân chừng 500 thước, trung
đội đi đầu rơi vào ổ phục kích của Việt cộng. Kết qủa chín BĐQ tử thương, năm
bị thương, tổn thất về phía địch không rơ. Thảm kịch này làm sáng tỏ bài học
cũ. Để ngăn ngừa phục kích trong rừng, điều cần thiết là phải di chuyển sau khi
dùng cơm chiều và tiếp tục đi thêm nửa giờ khi trời tối trước khi đóng quân
đêm. Xuất quân trước khi trời sáng cũng là điều quan trọng.
Trung tá
Diễn thay viên phụ tá ngay tức khắc và đích thân chỉ huy. Ngày hôm sau Biệt
động quân xuất phát tại một điểm cách đó năm cây số, rừng thật rậm rất khó di
chuyển, mất bốn ngày so với lộ tŕnh cũ chỉ mất hơn một ngày .
Trong lần
chạm địch đầu tiên, vào cuối ngày thứ tư của cuộc hành quân.
Vào khoảng 17:30 khi toán khinh binh tới một
binh trạm nhỏ của Việt cộng. Trung tá Diễn quyết định ngừng quân, chỉ để lại
vài BĐQ theo dơi địch. Lúc bấy ǵơ, địch
quân vẫn chưa biết, c̣n trung tá Diễn không biết chính xác vị trí của ḿnh hay
đúng hơn vị trí của mục tiêu chính. Sau khi tham khảo ư kiến các cố vấn Hoa Kỳ
đi theo đoàn quân, quyết định tấn công được chuẩn bị mặc dù chiến thắng nhỏ.
Vào lúc 4:00 ǵơ sáng, các binh sĩ Biệt động
quân di chuyển đến vị trí tấn công. Đến 6:00 ǵơ cuộc tấn công bắt đầu và
đến 6:15 trận đánh chấm dứt. Để cho cộng quân không có th́ giờ
chuẩn bị, lệnh tiến quân về hướng mục tiêu chính được ban hành ngay tức khắc.
Vào khoảng
10:00 ǵơ sáng, sau khi di chuyển được ba, bốn cây số, toán khinh binh BĐQ bắt
đầ ghi nhận tiếng súng địch, các đơn vị phía sau vội vàng lên tiếp ứng.
Cuộc
chạm súng kéo dài khỏang 30, 45 phút, thừa thắng Biệt động quân tràn vào một
căn cứ rộng lớn, chứng tỏ đă vào được một cứ điểm quan trọng.
BĐQ bắt được một
thương binh và một hàng binh.
Qua cuộc
thẩm vấn tù binh, Biệt động quân đă khám phá ra chiến khu Đ của địch, những tên
Việt cộng thoát chết đă kịp thời báo động khoảng hai tiếng đồng hồ trước khi bị
tấn công. Chúng đă di chuyển những tài liệu quan trọng cùng vũ khí đến nơi
khác, cuộc chạm súng để cầm chân các đơn vị BĐQ. Tên Việt cộng bị thương sau đó
chết là trung sĩ trong trung đội bảo vệ. Tên hàng binh là một chính trị viên
trong bộ chỉ huy chiến khu, tên này muốn ra hàng đă lâu nhưng không có dịp.
Trung tá Diễn giữ hàng binh này trong vài tháng để lấy tin tức về các hoạt động
của địch trong chiến khu Đ. Một trong những tài liệu tịch thu được có bản danh
sách các đơn vị cộng sản cơ hữu trực thuộc chiến khu Đ.
Tên chính trị viên cho biết thêm điạ điểm
của các binh trạm khác. Vào lúc 14:00 ǵơ chiều BĐQ bắt đầu t́m
kiếm các binh trạm khác. Một tiếng đồng hồ sau phát giác một khu vực với nhiều công sự pḥng thủ, pháo
đài. Quân cộng sản cố t́nh tránh đụng độ, chờ dịp bất ngờ tấn công. Biệt động
quân c̣n khám phá một số binh trạm nhỏ khác. Các đơn vị BĐQ di chuyển ra khỏi
căn cứ điạ trước khi trời tối để tránh sự trả đũa của địch.
Bộ chỉ huy
chiến khu D bị chiếm đóng từ ngày 8 cho đến ngày 16 tháng hai. Trong căn cứ điạ
này, Biệt động quân t́m thấy một bệnh xá cho 200 thương bệnh binh, một trung
tâm huấn luyện, kho tiếp liệu và một căn cứ cho cấp tiểu đoàn.
Đến ngày 15, lực
lượng BĐQ đă thấm mệt nên rút về chiếm đóng khu vực Đồng Xoài mà không bị tổn
thất.
Đó là cuộc
hành quân xâm nhập lâu dài nhất vào chiến khu Đ của quân đội Việt Nam, đó cũng là chiến thắng tâm
lư cho binh chủng Biệt động quân. Cuộc hành quân chứng tỏ sự hiệu qủa của các đơn
vị nhỏ BĐQ hoạt động trong vùng địch, di chuyển nhanh chóng trong rừng, t́m
kiếm, tiêu hủy các căn cứ, an toàn khu của địch.
Cuộc hành
quân c̣n xác nhận khả năng chiến đấu can trường của binh chủng Biệt
Động Quân.
Viết theo tài liệu "The South Vietnamese Ranger
companies would prove their mettle by one D" by Charles K. Nulsen.Fighting Forces,
trang 10, 16,17, 66.
Dallas - Texas, ngày 23 tháng 9, 1994
Vũ-đ́nh-Hiếu