Ngu Lắm Cơ

       Chân dung Tác Giả: Chị Ngô Kim Thu, tên cũng là bút hiệu, viết truyện con nít đầu tiên trên phụ trang Bé Ngôn Bé Luận của nhật báo Ngôn Luận năm học đệ lục Trưng Vương, sau đó lần lượt viết cho các tuần báo nhật báo ở Saigon: Ngàn Khơi của chị Nhã Ca, TH Thứ Tư, TT Thứ Năm, Chọn Lọc, Màn Ảnh, Công Luận, Thời Thế…, và tờ báo chính là Chính Luận cho tới ngày tan hàng, mất nước. Theo chồng (T/T Trịnh Trân, TĐT 34 BĐQ) qua Mỹ HO 10. Ghét nhất nghề công chức nhưng ghét của nào trời trao của đó nên đến cuổi đời tự nhiên thành cán sự xã hội quận hạt Santa Clara, Ca.

       Chả nhẽ cứ mỗi lần bắt đầu một bài viết em lại rên rỉ bài con cá, nhưng… khổ ghê, có vẻ em không được có duyên lắm với tờ BĐQ này hay sao ấy. Kỳ trước, khi vừa nhận được báo là em đã vội vàng viết bài liền cho kịp số sau mà em nghĩ sẽ là số đặc biệt Xuân (nhờ bữa đó em đang được bịnh nằm nhà tới hai tuần lận nên có giờ). Ai dè mới gửi bài tối hôm trước, sáng sớm hôm sau đã thấy e mail của ông chủ nhiệm báo tin… buồn là số báo em đã nhận từ tuần trước và đang cầm trong tay đọc đó là số… báo Xuân rồi, còn xuân nào nữa đâu mà gửi bài, thôi hẹn… năm tới vậy. Có cụt hứng không chứ!!!! Em nói ông chủ nhiêm là kỳ này đặc biệt 30/4, hay là ông “dụ” ông chồng em viết chuyện “Dọc đường số 7” đi, bảo đảm tin tức tài liệu vô cùng quý giá, toàn “người thật việc thật” không, còn chính xác hơn cả những bài phóng sự của ông Nguyễn Tú trên tờ Chính Luận hổi xưa nữa. Vì ông phóng viên Nguyễn Tú chỉ đi theo tiểu đoàn 34 BĐQ có it khúc đưởng, mấy trận đánh rồi thôi. Chứ ông chồng em dẫn nguyên tiểu đoàn vừa đi vừa đánh mở đường suốt từ Pleiku vượt Sông Ba qua Phú Bổn tới Phú Túc, vượt Hiếu Xương lên Đèo Cả, qua Nha Trang về Phan Rang, lội ngang Phan Thiêt, rổi hộ tống trường Võ bị lội tiếp tới BìnhTuy, xong đi miết về tới Saigon mà quân số vẫn còn đủ 500 để sẵn sàng đánh tiếp… Thế nhưng ông chủ nhiệm “Trầng Giang Guang Sang Tiễng Biệc” không chịu, lắc đầu quầy quậy mà rằng đợi cho ông chồng em viết thì đến hết… thế kỷ 21 vẫn chưa chắc đả nhận được bài. Thành thử thôi thì em đành gồng mình lãnh… đạn vậy.(!?)

Chuyện 30/4 thì gia đình VN nào cũng có. Mỗi người một nỗi đoạn trường khó quên, phải không quý vị? Ba em hồi đó có một nhà in nhỏ, in giấy tờ sổ sách quanh năm cho Cercle, Hàng Không Dân Sự v.v. là viêc… kiếm cơm thường ngày. Đến tháng 6 hàng năm, ba em mới bắt đầu vô “ vụ chính”, sản xuất lịch cho cuối năm, gồm lịch 6 tờ, lich bloc, lich bỏ túi. Ba em được những người trong ngành thời đó gọi là vua lịch VN. Soạn lịch không chỉ là một ngành kinh doanh, mà còn là một đam mê của ba em nữa.

Hằng năm, vào khoảng tháng 3 khi vừa ăn tết xong chưa lâu là ba em đã bắt đầu đi sưu tầm tranh ảnh cho lịch tranh và gửi qua Nhật để làm phim in. Tháng 6 là các thứ đã được các nhà cung cấp bên Nhật gửi về đầy đủ, và ba em bắt đầu nhận order đặt lịch quảng cáo của các khách hàng quen, suốt từ Huế, Đà nẵng, Qui Nhơn, Tây Ninh, Bình Dương, Biên Hoà, Mỹ Tho, Cần Thơ, xuống tận Sa Đéc, Sóc Trăng, Châu Đốc, Rạch Giá… Hồi đó mấy đứa tụi em, như nhiều gia đình VN khác, đứa nào cũng chỉ biết mỗi chuyện ăn, học và… chơi. Em lớn nhất mà cũng chẳng giúp cho ba em được một việc gì, khác với các gia đình người Tàu, người Ấn, con cái thường tham gia vào việc kinh doanh của gia đình nhiểu khi ngay từ lúc bé xíu. Chỉ thỉnh thoảng em theo ba em ra Lê Lợi, các quán sách suốt dọc hai bên đưởng đều bầy đầy lịch của ba em và ai cũng tíu tít “chú Hùng, chú Hùng” em mới biết là ba em được nhiều người thương mến thật. Một người mà ba em rất thân, đến tận cuối đời còn gặp là ông Khai Trí. Hồi đầu mới mở nhà sách, lịch cuối năm của nhà sách ông cũng đặt ba em. Những năm sau này khi đã mở nhà in riêng để in sách, ông làm lịch cho mình luôn. Đám cưới em sau ngày mất nước, hai ông bà mừng bằng một cuốn sách ông in trước 1975 còn giữ lại được mà ông chồng em nói phải quý lắm ông mới cho đó. Ngày ba em mất, năm 1988, ông đạp xe lại tiễn biệt ba em lần cuối...

Đang làm đều đều, bình an như thế thì 30/4 chụp xuống. Nhà in là một trong những nơi đầu tiên mà nhà nước mới phải “tiếp thu” (tiếp quản và… tịch thu). Không phải chỉ những nhà in lớn như Mai Lĩnh, Nguyễn Bá Tòng, Chính Luận, và Khai Trí (cả nhà in lẫn nhà sách) bị tịch thu ngay trong những ngày đầu Saigon vừa bị chiếm đóng, mà những nhà in nhỏ như của ba em cũng không thoát. Tất cả máy in, máy cắt đều được chở đi hết, tập trung tại một nhà in tâp thể nào đó (và sau đó hô biến từ từ đi đâu chẳng ai biết).

Gần đến cuối năm đầu tiên sau ngày mất nước, tự nhiên trời Miền Nam bỗng lạnh ơi là lạnh, lạnh đến chưa từng bao giờ lạnh vậy. Những năm trước, ngày cận Noel, cận Tết là lúc nhà em bận nhất, thợ làm cả đêm cả ngày để giao lịch đi các nơi cho khách hàng kịp có lịch biều cuối năm. Năm nay nhà vắng ngắt, thợ thì người về quê, kẻ đã biến… chẳng còn thấy ai. Đang rầu rĩ vậy thì một hôm, ông em họ của ba em từ xứ đạo Bắc kỷ di cư Tân Mai Biên Hoà đến thăm ba em. Hai ngưởi ra vườn ngồi nói chuyện một hồi rồi ba em chở ông chú em đi mất. Ít ngày sau, ba em và thằng em em vô Chợ lớn chở một xe carton cùng hai bà thợ Tàu về, và tất cả nhà em, mẹ em, tụi em từ lớn tới nhỏ, giờ nào đứa nào đi học thì đi, còn không thì ngồi dán lịch cùng với hai bà thợ hết.

Không biết quý vị có ai mùa Noel 75 (Noel cuối cùng mà Bô Na còn các quầy bán sách) đi Lê Lợi mua sách báo cũ lúc đó đang được các nhà xuất bản, các mối lái tuôn ra đổ đống bán đại hạ giá một lần cuối cùng, thấy lịch 1976 với hình Chúa Hài Đồng, hình Thánh Tâm, hình Đức Mẹ… bày đầy dọc theo các quán hai bên đường không? Và có ai thắc mắc sao sau 30/4 rồi mà tự nhiên lịch đạo sao lại “được” bầy bán công khai nhiểu thề chăng? Thật sự thấy vậy mà không phải vậy. Tất cả những tấm “lịch Công Giáo“ đẹp đẽ, bầy bán gần như công khai đó đều là “lịch chui” của ba em, “thành quả” lao động tay chân của tụi em và đám bạn, dưới sự điều động của mẹ em và hai bà tầu Chợ Lớn. Và điều mà làm tụi em hăng hái làm mệt nghỉ ấy là vì những tấm lịch được làm ra với một mục đích, một ước mơ, một gửi gấm rõ ràng. Nhà nước mới đang có chỉ đạo các cấp các ngành các nơi phải xoá bỏ mọi dấu vết của văn hoá cũ, tịch thu và đốt hết sách báo tranh ảnh của một thời VNCH.

Nhà thờ Tân Mai là một nhà thờ di cư khá lớn, sách vở của các cha không biết có bao nhiêu, nhưng các ảnh tượng thì thật là nhiều. Em không biết đối với sách và tượng thì ra sao, nhưng các tranh ảnh thì cha sở ở đó đã nghĩ ra một cách và nhờ chú em liên lạc với ba em, và biến tất cả ảnh Chúa, ảnh Đức Mẹ thành lịch để treo hết, thay vì bị đốt. Một công đôi việc. Vừa tạo được quỹ cho nhà thờ đang lúc khó khăn, vừa để giáo dân, nhất là những nơi xa xôi, có ảnh Chúa để treo hoặc thờ. Cha đã liên lạc với nhiều nơi rồi, nhưng ai cũng sợ không ai dám làm hết. Cho tới ba em. Như có lần em đã thưa cùng quý vị ấy, là ông nội em là ông trùm họ đạo, nên ba em từ bé đã thuộc thành phần ngoan đạo vô cùng, coi các cha đúng là người… thay mặt Chúa. Nên cha hỏi, ba em nhận, và tụi em làm. Mỗi ngày xong bao nhiêu là có người tới lấy chở đi liền. Lịch bán ở Lê Lợi chỉ là một số nhỏ. Số lớn hình như được đưa về các họ đạo di cư. Sau khi “mần” hết kho hình của nhà thờ Tân Mai, ba em được nhờ “mần“ nốt kho hình (lần này thì đúng là “kho” thiệt) của nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế Saigon, nơi có tòa soạn báo Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp. Nhờ thế, hàng ngàn tấm lịch ĐMHCG và các lịch khác đã được tung cánh chim tìm tới tận những nơi em không thể biết trong mùa đông giá lạnh năm ấy.

Khi mùa đông đó qua đi thì mùa lịch cuối cùng của ba em, của gia đình em cũng chấm dứt. Em biết ba em rất buồn, vì như em đã thưa, làm lịch là một đam mê của ba em, chứ không chỉ là một cái nghề suông…

Tuy nhiên, kinh doanh hình như là một thiên khiếu trời cho, để trong hoàn cảnh nào cũng vẩn nhìn thấy một lối đi (Trời cho ba em mà chẳng cho một đứa nào trong lũ tụi em cả!!!). Mất hết máy móc, nhà in đóng cửa, ba em ra vườn ngồi đăm chiêu… nhổ râu (thói quen của ba em mỗi lần tính toán một chuyện gì quan trọng) suy nghĩ. Sau mầy ngày liền nhổ gần hết cả râu cằm, một bữa ba em đứng dậy đi một vòng thăm mấy ông bạn làm ăn trong Chợ Lớn cũ, khi về ba em bảo trong CL mấy nhà in nhà giấy cũ họ đang quay ra làm bế hộp và giấy vụn hết. Họ làm được mình cũng làm được chứ, không lẽ chịu khoanh tay ngồi chờ chết đói sao. Và ba em lại nhờ những ông bạn Tàu quen mua hộ một dàn 6 máy bế, hai máy cắt (các máy cắt trước đã bị tịch thu lấy mất hết) và bắt đầu nghề bế hộp mà từ xưa ba em chưa từng bao giờ làm cả. Và tụi em cũng bắt đầu xúm lại để phụ ba em. Từ đó, trong Chợ Lớn có Lư Quyền, ngoài Sài gòn là ba em.

Nhờ có làm việc, em mới biết ra một điều là người CS rất khoái... hù. Mạnh ai nấy hù, ai hù được hay hơn thì... thắng. Đầu tiên là tên gọi. Ba em thoạt đầu xin mở “tiệm”, được gọi theo danh từ “cắt mạng” là “cơ sở sản xuất”. “Cơ Sở Sản Xuất Bế Hộp Ngô Mạnh Hùng”. Công việc là làm hộp cho các xí nghiệp dược phẩm, nhận giấy carton đã in từ các nhà in về “bế” (“cắt“ bằng loại máy riêng gọi là máy bế, cái từ nghe lạ hoắc của Chợ lớn mà lúc đầu mới nghe tụi em đứa nào cũng mắc cười hết), rồi dán thành hộp cho các loại thuốc, và giao hộp thành phẩm cho các xí nghiệp dược phẩm mà trong đó, thành phần nhân viên là các dược sĩ “ mình“ cũ vẫn còn làm. Máy bế và máy cắt phải cần thợ chuyện môn.

Thoạt đầu ba em phải muợn thợ Chợ lớn ra, vừa làm vừa dạy nghề cho “thợ mình”. Nhưng còn khâu dán hộp thì… wow, quả là đất dụng võ, nơi hội họp của “phe ta”. Dán bằng tay, không cần chuyện môn, chỉ cần chịu khó, nên bao nhiêu nhân công cũng được, có lúc “đông vui” lên tới cả hơn 5o người, và “thợ” thì từ ba nhóm họp lại. Nhóm đầu tỉên là đám bạn bè con em em ở Khoa học. Tụi nó vừa lên năm thứ nhất thì mất nước, học hành chẳng biết sẻ tiếp tục ra sao nhưng bao tử của gia đình là cần trước hết đã, phụ gia đình được chút xíu nào đỡ chút xíu đó. Tên bạn thân của con em em, vừa ra Thiếu sinh quân và được chọn đi học Khoa học để vào quân y (mấy bạn cùng lớp TSQ của hắn thì được chọn đi Võ Bị khóa em út ít) bèn dẫn cả bầy bạn cùng lớp đến đầu quân ba em vậy. Nó rủ thêm nhóm thứ hai là đám bạn hàng xóm của nhà nó trong trại Cửu Long. Nhóm thứ ba là đám bạn bè tứ lung tung của tụi em, và bạn của bạn của bạn. Tất cả ba nhóm đều có một mẫu số chung là nhà không bố thì anh đang ở trong tù: Nguyễn Minh Đức, Đỗ Kế Toại…. Mấy năm sau, thành phần “thợ dán” của ba em còn thêm cả Phục quốc, và trông kho thì là con một ông bạn xưa của ba em, anh Trần, K21VB. Tất cả đều vừa về từ những nhà tù nhỏ… Lúc đó, em chưa biết tin tức chi của ông anh-no-bà-con của em từ ngày “giã biệt Sài gòn” hết, nên em nói Toại khi nào nhà em đi thăm ba em nhớ hỏi ba giùm có biết ông TĐT 34 trước giờ ở đâu không nha. Thế nhưng ba của Toại, T/T Đỗ Kế Giai, cũng chẳng biết cái ông TĐT ấy giờ đang ở đâu hết cả…

Môt bữa đang làm thì Mai Khanh, bạn thân của con em em từ ngày xưaTrưng Vương cho tới giờ ở Khoa học, chạy tới, mắt mũi đỏ hoe, nói không ra tiếng:

- Chi Thu ơi, ở phường em nó bắt con Trang em em đi thanh niên xung phong, sáng mai 9 giờ phải trình diên tập họp ở phường để đi rồi chị Thu ơi.

Trang, em gái Khanh, 17 tuổi, vừa nghỉ học ở nhà để phụ mẹ trông bầy em. Ba Khanh, thiếu tá, đang ở tù ngoài Bắc. Làm sao bây giờ? Ruột em cũng rối bời như Khanh vậy.

- Thôi để chị hỏi ba chị xem tính sao nha.

Ba em ngồi ở bàn, lại nhíu mày sờ sờ bứt bứt râu cằm một hồi lâu rồi gọi Tường cận, “phụ tá đắc lực“ trong các điệp vụ khó nhai của ba em vào. Cả hai bàn bàn tính tính một hồi nữa rồi Tường ôm một sấp giấy tờ vừa đánh máy và ba em vừa ký xong, mặt buồn và nghiêm, ra đi.

Đến chiều Tưởng về, mặt càng… nghiêm và buồn hơn. Mặc Khanh và em và mọi người đang sốt ruột nóng lòng chờ nghe tin tức, Tường vô nói chuyện với ba em. Cả hai lại thầm thầm thì thì mission impossible một đỗi nữa mà chẳng ai chịu nói cho tụi em, nhất là Mai Khanh, biết mọi chuyện ra sao cả. Ba em chỉ nói, “Khanh thôi cháu cứ về đi. Nói mẹ và em cháu đừng lo quá, để bác cố coi sao?”

Sáng hôm sau, Tường biến đâu mất tiêu chẳng thấy tới làm. Mọi ngày Tường rất đúng giờ. Em cũng không dám hỏi ba em xem chuyện em Mai Khanh ra sao. Nhìn ba em, em biết ba em đang lo chuyện Trang, nhưng vẻ mặt của ba em cho thấy ba em cũng không chắc lắm. Mọi khi, những chuyện chắc chắn được ba em có vẻ mặt khác…

Tới trưa Tường đến. Từ xa đã thấy đôi kính cận lấp lánh và mặc dầu mặt vẫn nghiêm như từ muôn thủa, lần đâu tiên em thấy Tường cười, nụ cười tươi thiệt làm khuôn mặt Cường trở lại đúng với số tuổi, không giống Tí Cận Xì Trum thường ngày.

Tường nói Tường phải chờ cho phường bên đó họ chở “quân“ đi hết, chắc chắn xong xuôi giải tán hết cả rồi Tường mới về cho chắc ăn, phòng lỡ có trục trặc phút cuối. Trang đã đượcgiữ lại, không bị đi TNXP đợt này.

Từ đó em biết được một điều yếu của CS là… dễ hù. Luôn luôn đe dọa kẻ dưới thế, nhưng lại hay sợ hãi cấp trên. Cứ nghe danh xưng hơi hơi bự, “cấp cao hơn” là sợ, chẳng hề dám đặt nghi vấn. Ba em chắc biết rõ điều đó từ những kinh nghiêm trước ngày di cư xưa, nên thử đại. Và trúng. Nhà em chỉ là một cơ sở sản xuất nhỏ, cá thể, nhưng các mặt hàng sản xuất lại thuộc xí nghiệp dược phẩm của trung ương. Tường mang một đống các giấy tờ ba em ký xác nhận Trang là nhân viên kế toán của “Cơ sở sản xuất”, “vệ tinh” cuả “Nhà máy bế hôp”, thuộc “Khu Công Nghiệp Biên Hoà” (Ôi, những danh từ rổn rảng!!!). Cơ sở đang có mấy hợp đồng cần phải hoàn thành rất gấp để kịp “chỉ tiêu giao hàng”. Con dấu cơ sở đóng trên đống giấy tờ thì thay vì dùng màu mực xanh cho tư nhân, Tường ịn ngay màu đỏ vô cái cụp, và cầm sấp giấy tờ ba em ký ấy tới gặp từ chủ tịch phường, công an phường, tới phường đội trưởng để can thiệp “tại sao lại bắt một nhân viên kế toán của cơ sở đi TNXP là làm sao?”. Tường vừa kề chuyện cãi và hù đám cán bộ phường, vừa cười khoái chí.

Và cũng từ kinh nghiệm đó, sau này em hay… qua mặt ba em, ký giấy xác nhận là công nhân của cơ sở ba em cho đám bạn bè thân khi tụi nó cần giấy tờ để nộp cho phường nơi cư trú, cho khỏi bị đì đi lao động hay bắt đi kinh tế mới…

Tường là “cánh tay mặt” của ba em, nhưng thực sự Tường mới chỉ làm cho ba em từ ít tháng sau ngày mất nước, khi những người làm cũ từ trước của ba em từ từ hô biến đâu hết cả, và ba em thì chưa tin tưởng gì em để có thể giao việc cho em, mặc dầu em đã đang học cao học CTKD rồi. Dưới mắt ba em thì tụi em từ lớn tới nhỏ đều… như nhau hết, đại học trung học chi chi cũng chỉ để… nuôi chứ chẳng làm đuợc cái tích sự gì cả. Tường là anh của Bích Hà, bạn thân hồi Trưng Vương của con em em, Minh Hà. Nhà Bích Hà và nhà em tự nhiên sao… đặt tên giống nhau dễ sợ. Ba em tên Hùng, mẹ em tên Mai, nhà em có Thu, Tường, Hà, Liên thì nhà Bích Hà cũng có đủ Hùng, Mai, Thu, Tường, Hà, Liên. Bích Hà vừa vô năm thứ nhất Luật và Tường mới xong cử nhân luật ban kinh tế và vừa lên Cao Học 1. Sau 30/4, trường luật đóng cửa, tất cả sinh viên phải chuyển qua sư phạm. Hai anh em Tường, như nhiều gia đình Saigon khác, nghỉ học ở nhà kiếm cơm phụ mẹ vì ba cũng đang ở trong tù như những người lính khác. Tường xin được một chân kiểm soát vé trên xe lửa, vừa làm được một tuần thì bị đám con buôn, nhảy hàng lậu đánh cho một trận tối tăm mặt mày trên tầu. Đến tuần lễ thứ ba thì trận đòn thứ hai còn nặng hơn bội phần, nằm một đống và khổ nhất là cái kính cận (vật quý giá bằng sinh mạng giữa thời buổi khó khăn) hơn 5 độ bị đạp vỡ tan, gọng gãy, kính bể, hết đường nhìn! Tường nằm nhà, không biết còn nên tiếp tục đi làm lại hay thôi, vì thời buổi này, “con cái Ngụy” xin được một việc làm đâu phải dễ đâu. Bích Hà lại nhà em, con em em – Minh Hà- và Bích Hà tỉ tê tâm sự một hồi. Tuần sau đó, Tường trở thành thư ký của ba em, rổi sau một ít ngày rụt rè ngồi đếm giấy, Tường đã dần dần trở thành cánh tay mặt tín cẩn của ba em, nắm cả những chuyện mà tụi em cũng chẳng được biết.

Không biết có phải tại vì “con người là sản phẩm của hoàn cảnh xã hội”, nên trong một gia đình mà ngưởi cha không có mặt, trở thành cột trụ chống đỡ cho mẹ cho bầy em mà Tường trở thành một người rất ít nói, lúc nào cũng nghiêm trang đến nổi tụi em em đặt lén cho Tường cái tên Tí Cận như trong truyện Xì Trum mà ông Khai Trí in bán rất chạy thời ấy không? Chứ một tên Chết- Vì- Ăn và mặt mày cũng rất đẹp trai thì khó thể nào có thể tối ngày cứ “nghiêm và buồn“ mãi, chẳng hể bao giờ mở miệng diễu lấy một câu như thế được. Chỉ một lần duy nhất mà mọi người ngạc nhiên hết sức khi thấy Tường ngổi tì tì uống rượu (chuyện chưa từng bao giờ xảy ra) rồi bất đầu say, lảm nhảm nói ba lăng nhăng thiên địa chẳng đâu vào đâu cho tới lúc gục. Đó là ngày mà con em áp út của em đi lấy chồng!

Nhưng chuyện nhà Bích Hà còn buồn hơn nhiều so với các gia đình có cha đi tù khác. Vì ngày ba Hà được tha về là ngày mẹ Hà mất, và rồi trước khi có chuyện HO thì ba Hà lại cũng theo mẹ Hà luôn. Ngày trước Hà là một trong những người đẹp của Trưng Vương, tóc dài, mình liễu, mỏng manh, mơ mộng, con gái cưng của ba của me. Cuộc đổi đời làm tan ngọc nát vàng. Em thương Bích Hà như một trong mấy đứa em cũa em. Cho tới giờ Bích Hà vẩn c̣n độc thân, vẫn ở trong ngôi nhà xưa nơi đã từng có một thời thật đông vui đầm ấm. Chị em Hà đã đi lấy chồng hết. Quay đi quay lại, chẵng lẽ đã gần xong một đời? Bao nhiêu năm qua, em vẫn ước sao tìm được một người quân tử tương xứng cho Hà, nhưng biết có người như thế còn hiện diện trong cõi đời này không để nhận một trái tú cầu, để cứu một cành hoa?

Rổi ba em mất. Mới trước đó hai năm, ngày đám cưới tụi em, ba em mời hết các bạn cùng khóa của ông chồng em, cùng mấy ông thân trong khóa đàn anh, và khóa đàn em của ổng nữa. Khi dẫn tụi em đi chào bàn, ba em chẳng hề có một dấu hiệu nào là đau ốm cả, vẫn vừa nâng ly vừa pha trò làm mọi người cười bò. Ba em còn hứa một ngày đẹp trời sẽ đãi cả khoá của ông chồng em để mọi người có dịp gặp lại nhau sau bao nhiêu ngày tháng cách xa. Chưa kịp thực hiện lời hứa thì ba em đã ra đi. Ông chồng em một bữa tự nhiên bỗng nhớ ba em bèn đứng ra làm thay cho người đã khuất, và em đã có một lần được gặp hầu hết các anh chị K20 đang ở Saigon ngày đó.

Rồi như mọi gia đình cựu tù CS khác, em theo ông chồng em đi HO, rời xa đất nước. Đặt chân xuống đất Mỹ, xứ như mọi người vẫn nói, là chốn tự do, thanh bình, an vui, hạnh phúc nhất trên trần gian loài người này, em không biết mình thực sự vui hay buồn. Một tờ báo ở Nam Cali đang có mục viết về HO. Gần như bài viết nào đọc cũng làm em ngậm ngùi, ray rứt và đôi lần rơi nước mắt cùng ngưòi trong cuộc. Nhưng đến chuyện của chính mình thì sao?

Vừa đặt chân xuống xứ tự do chưa được mấy ngày, mắt còn chưa quen với giờ giấc ngủ mới thì em đã thấy trên TV, trên báo chí hình ảnh một thành phố miền Nam Cali ngập tràn trong hỗn loạn, lửa cháy, cướp bóc giữa ban ngày sau khi cảnh sát (em vẫn quen nghĩ là “bạn của dân“ như hồi xưa nơi quê nhà) lôi một người tài xế da đen ra khỏi xe và đánh đập tơi bời. Gần 20 năm sau, khi người Mỹ vẫn còn đầy ăm ắp những lý tưởng cao đẹp như mang dân chủ… xuất cảng sang vùng Trung đông (nhưng không thành công gì lắm. Dân nơi đó rất kỳ cục, không chịu nhận cái điều tốt lành mà các nhà chính trị nơi đây mang ấn vào tận răng gì hết). Em lại thấy chẳng phải ngó đâu xa xôi, chính ngay nơi em đang ở đây, cảnh sát (biểu tượng cũa công lý, của trừ gian diệt bạo bảo vệ người dân cô thế hiền lành) cũng bắn cái đùng chết ngay những kẻ đáng lẽ phải được cảnh sát bảo vệ… Xứ Mỹ này sao không gíống với nước Mỹ em vẫn học, vẫn đọc trong sách vở từ xưa gì hết cả ấy…

Những ngày đầu tới Mỹ, như tất cả mọi người tị nạn khác, cả nhà em được hưởng trợ cấp 8 tháng cho người tị nạn gồm tiền mặt, food stamp và Medi-Cal. Sau 8 tháng lại chuyển qua chương trình trợ cấp cho gia đình có con nhỏ. Thằng con em vừa đến tuổi vô mẫu giáo. Food stamp đi chợ khá dư, vì tiêu thì nhiều chứ ăn có bao nhiêu. Nhưng tiền mặt thì quả thật chưa đủ để trả tiền thuê cái apartment 2 phòng ngủ, một phòng tắm, ở một trong những khu nghèo nhất thành phố, chưa kể những chi phí khác. Nên em phải kiếm việc làm để phụ vô vậy. Ông chồng em thì còn đang phải theo mấy cái lớp học bắt buộc của những gia đình đang lãnh trợ cấp, nên chưa đi làm được. Chuyên môn chẳng có, em hy vọng hay thôi kiếm được một chân phụ bán hàng hay thư ký gì đó cũng tốt lắm rồi. Nghĩ thế nên em đăng tìm việc trên báo VN: “Cựu TV, VK Saigon, CH CTKD Dalat, cần tìm một việc làm…“. Chẳng phải em muốn kể lể dài dỏng chi đâu, nhưng tại em hy vọng những ngưòi cũ TV, VK, CTKD đã đi trước, đã có mặt ở đây từ lâu, đã và đang thành công nơi xứ này, biết đâu họ đang có một công việc nào đó cần người. Nếu được làm việc với những người cùng môi trường xưa cũ thì vẫn thích hơn bao nhiêu so với làm cùng những người lạ hoắc lạ huơ….

Thế nhưng ba người đầu tiên gọi cho em đều là cần ngưởi đến nhà babysit cho con nhỏ hoặc con vừa nhỏ vừa nhỡ nhỡ. Trời, cái vụ tề gia chăm con nít này thì hình như… không thuộc ngành chuyện môn của em gì lắm. Em vẫn biết nghề nào cũng tốt cả, chỉ có nguời không tốt chứ không có nghề không tốt bao giờ. Nhưng em thuộc loại người nội trợ… dzổm chứ chẳng giỏi tí xíu nào, làm công việc này thì…hỡi ui… Chưa kể đi chăm sóc con người ta và để Tí Cọp ở nhà một mình cu ki thì làm sao được chứ… Đành từ chối vậy.

Người thứ tư gọi em là một ông đang tìm người phụ làm nem cho bà vợ. Cái này nghe có vẻ hy vọng em làm… tàm tạm được. “Phụ” thì đâu có khó chi, chỉ đâu làm đó chứ đâu cần đòi hỏi phải là good cook gì gì đâu. Không kiếm ra việc có tí chữ nghĩa thì việc tay chân cũng tốt vậy. Mọi người làm được thì mình cũng làm được. Tay ai cũng có 10 ngón như nhau chứ bộ. Chiều hôm đó em gọi lại bà vợ của ông, và bà bằng lòng nhận em với tiền công $30.00 một ngày, làm từ 8 giờ sáng. Thợ chuyên môn người ta làm thì mỗi ngày trung bình được khoảng 300 cái nem và làm tới chừng 4 giờ chiêu là xong. ”Cô mới làm thì có thể lâu hơn một chút, nhưng ít ngày sẽ quen”. Lâu hơn thì chắc tới khoảng… 5 giờ là cùng. Vẫn còn kịp giờ để về nhà nấu cơm chiều! Tiền công $30.00, em gửi thằng con hết $10.00 nhờ một bà cũng HO gần nhà. Con bà cũng học cùng lớp mẫu giáo với thằng con em, đưa nó đi học cùng rồi đón về nhà bà, chờ ông chồng em đi học ra sẽ đến đón. Ông chồng em rời nhà lúc 7 giờ sáng, em 7giờ 15, quá sớm cho giờ học mẫu giáo, thành em phải đem Tí Cọp lại nhà bà trưóc, trên đường em đi bộ tới chỗ làm…

Ngày đầu tiên đi làm, tối hôm trước ông chồng em đã chở em đi qua để nhận diện nơi chốn, em tới sớm quá. Cả khu còn im lìm như ngủ nên em đành đứng đợi ngoài lề đường vắng ngắt cho tới 8 giờ đúng mới bấm chuông. Em cứ tưởng em sẽ vô một nơi sản xuất nem giống như ở Thủ Đức hoặc lớn hơn, quy mô hơn (vì Mỹ thì chắc phải gổ hơn VN chứ). Nhưng em ngạc nhiên hết sức khi bà dẫn em vô ga-ra, chỉ cho em ba tảng thịt sống thiệt bự đang ngâm trong một chậu nướccũng thiệt to để xả đá, dưới đất, cạnh tủ lạnh. Việc đầu tiên của em là vác ba tảng thịt đó ra, cắt ra cho nhỏ hơn để bỏ vừa cái máy xay ở góc ga-ra và xay cho hết. Rồi đến các thứ gia vi, tiêu tỏi hành… hầm bà lằng đủ thứ cũng xay nhuyễn, trộn chung với một bịch bì bự. Cuối cùng, bà đưa em một gói bột bảo cho vào từ từ và đánh thiệt đều không được ngừng tay. Gói bột này chắc là bí kíp gia truyền tuyệt mật bất khả lộ của bà, vì bà cất đâu tận mãi trong nhà. Khi mọi thứ đã thật sẵn sàng rồi bà mới vào lấy đem ra và đứng cạnh em, căn cho tới lúc em đổ vô hết không còn một chút xíu nào vương lại trên giấy gói, bà mới đi chỗ khác.

Nói thì việc có vẻ ngắn gọn vậy chứ thực tế khi em xay xong ngần đó thịt, trộn xong ngần đó thứ với nhau thì đã tới trưa. Cũng có thể tại em làm không được… nhanh cho lắm, dù em đã cố gắng hết sức khi thấy bà cứ sốt ruột đi qua đi lại dòm dòm ngó ngó hoài, chẳng nói một lời. Em chỉ nghỉ đúng 15 phút để ăn vội hộp cơm mang theo, rồi ngồi xuống bắt đầu gói nem. Những cái nem giống như bây giờ quý vị vẫn thấy gói plastic màu đỏ đỏ bán ở các tiệm fast food VN ấy. Bà ngồi trước mặt em, chậu thịt xay rồi để ở giữa bàn đặt giữa ga-ra, và bắt đầu chỉ em cách gói, bỏ mấy muỗng thịt thì vừa một cái nem, miếng ớt và miếng tỏi ịn vô chỗ nào để cầm cái nem lên là nhìn thấy rõ, gói mép bên nào trước bên nào sau để tất cả trông đểu nhau. Bà chỉ rất kỹ lưỡng, tận tình từng tí một vì gói đẹp là khâu rất quan trọng. Nem đẹp bắt mắt làm khách thích là đủ để khách bỏ tiền ra rinh về rồi, ai cũng nhìn rồi mua chứ đâu có ai nếm rồi mua đâu. Về nhà rồi bóc ra nếm nếu không ngon lại là… chuyện khác.

Bà ngồi gói với em được một lúc, không biết vì thấy em bắt đầu gói tạm được, hay tại bà… không ngồi lâu quen, em thấy bà cứ ẹo qua ẹo lại, đứng lên, đi tới đi lui, ngồi xuống, rồi lại đứng lên, cuối cùng ra nói chuyện với cô con gái bà vừa đi đón con cô đi học về. Hai mẹ con vừa ngồi xếp những cái nem đã gói xong, vừa nói chuuyện về cô xướng ngôn viên Đoan Trang đã đi làm lại trên radio sau cả tuần đau nghỉ làm mọi người như hai mẹ con bà nhớ quá là nhớ. Em mới qua, chưa được biết những nhân vật tên tuổi tiếng tăm nơi đây, thành thử nghe hai người nói chuyện cũng như vịt nghe sấm, chẳng biết ai là ai, thôi cắm cúi gói cho xong chậu thịt càng nhanh càng tốt. Khi chiếc nem cuối cùng đặt vào khay, em nhìn đồng hồ đã 7:20. Ngoài cửa sổ ga-ra trời đã chập choạng tối, và em thấy ông chồng đang đứng bên ngoài nh́n vô đợi. Nhưng một đống chậu, cối, dao, thớt dơ đang còn chất ðầy trong sink. Bà chủ chýa nói “thôi chị về ði”, có nghĩa là việc chýa xong. Những cối xay thịt ðể từ sáng, thịt còn dắt lại đã khô cứng, xả nước nóng, chà miết mà những mẩu thịt khô vẫn cưong quyết bám trụ không rời. Chúa ơi ngày xưa nhà em ăn tiệc chắc cũng nhiều đồ rửa thế này là cùng.

Khi ông chồng em chở em về tới nhà thì đã hơn 8 rưỡi. Rời nhà lúc 7:15, về nhà 8:30, quả là một ngày lao động vinh quang!!! Ông chồng em ái ngại nói, “thôi mẹ nghỉ việc này đi, mình đâu đã cần phải làm ngay thế đâu, từ từ rồi kiếm được việc nào đỡ cực hơn”. Nhưng tự nhiên em bỗng nổi máu… anh hùng rơm. Thấy bao nhiêu người chung quanh từ trước người ta vẩn đã đang làm cực khổ ghê mà ngưởi ta vẩn tiếp tục được, chả nhẽ em đường đường con cháu Hai Bà mà vừa mới cực một tí đã vội vàng thôi ngay hay sao. Mất mặt bầu cua hết, đâu được. Mọi người làm được, em cũng làm được!

Và sáng hôm sau em lại đến đúng 8 giờ. Hôm nay bà ngồi gói với em một lúc, nhìn xem em có làm được không rồi đứng dây đi lên đi xuống, đi ra đi vào, để em tiếp tục mình ên. Rút kinh nghiệm ngày hôm trước, hôm nay lúc bỏ các thứ vô sink, em xả nước và ngâm để đó nên cuối ngày khi rửa đã nhanh hơn ngày đầu tiên. Em bắt đầu làm thứ hai, đến chiều tối thứ sáu, khi mọi việc đã xong xuôi, bà đã xếp các chiếc nem làm xong trong những khay sạch sẽ. Hai mẹ con bà ngôỉ tính toán với nhau, và em ngạc nhiên vô cùng khi nghe bà bảo con mỗi ngày làm được gần 400 cái nem, 5 ngày đã khá nhiều, tạm đủ rồi. Em nhớ ngày xin việc bà nói thợ chuyên môn mỗi ngày làm 300 cái. Vậy mà em, trên lý thuyết là thợ vịn, lương 30 đồng một ngày, làm cho bà 400 cái mỗi ngày! Thảo nào bữa nào cũng tới tối hù mới xong. Bà trả em $150.00, thân ái nhắn nhủ rằng là cứ về nghỉ weekend cho vui đi, thứ hai nều cần bà sẽ gọi lại. Em cầm những tờ giấy bạc lương đầu tiên tại xứ tự do, tự nhiên cũng thấy… xao xuyến. Đây là sức lao động thiệt sự của em đã bỏ ra để đổi lấy…Em trả mẹ của bạn Kim Nguyễn của thằng con em $50.00, cám ơn chị và cũng hẹn chị tuần tới như bà chủ hẹn em.

Nhưng đấy là tất cả những ngày làm việc cho bà. Thứ hai rồi thứ ba rồi thứ tư… bà không hề gọi lại. Em không biết tại em làm dở quá nên bà không muốn thuê tiếp, hay bà còn đang mắc vật lộn với việc làm sao tiêu thụ cho hết được gần 2000 cái nem đã gói (Trời ạ, nghe con số không mà em cũng bắt rùng mình. Tội nghiệp cho bà!).

Có lẽ đó là một kỷ niệm đầu đời tỵ nạn mà em sẽ không bao giờ có thể quên. Không phải tại vì cực nhọc hay vì gì gì hết, mà bởi vì, cho tới bây giờ, cứ bước vào một tiệm thực phẩm nào của VN là em lại cũng thấy bầy đầy các loại nem chua đủ loại, và cứ nhìn những chiếc nem hồng hồng đỏ đỏ xinh xắn với một miếng tỏi một miếng ớt đẹp đẽ ấy là em lại nhớ liền tới những tảng thịt sống ngâm trong chậu nước lạnh để xả đá ngày nào và tự nhiên… hết muốn ăn!!!

Nhưng mà… chả lẽ chịu thua… số mệnh (!?). Không có việc này mình kiếm việc khác vậy. Em nhìn quanh hoài mà không tìm ra được một “việc khác” nào hết cả, trừ mỗi việc… giữ em. Những người gọi phone đến vẩn còn gọi dài dài, vì em đăng báo tới hai tuần lễ lận. Ngộ thiệt, ai gọi cho em cũng chỉ để có mỗi một chuyện là trông con cho họ mà thôi. Không biết ”TV, VK, CTKD” có liên quan mật thiết thế nào tới cái vụ coi con tốt, dạy con ngoan không mà người ta chiếu cố tới vậy nhỉ? Em quả không biết, nhưng không có việc nào khác thì thôi đành thử vây chứ sao bây giờ. Trong những người gọi em sau đó, có một gia đình ngay gần khu nhà em, đi về có lẽ tiện hơn những chỗ khác. Em gọi nói chuyện xong, ông chồng hẹn 9 giờ sáng hôm sau sẽ tới đón em, chở lại nhà cho biết nhà, gặp lũ con và bà vợ coi nếu được thì sẽ làm. Hôm sau em ra đường đứng đợi. Hơn 9 giờ một chiếc xe chờ tới, stop trước mặt em. Một ông không trẻ không già đẩy cánh cửa xe phía phải, thò đầu ra cười hỏi phải em là em không. Khi em leo lên, xe chạy, ông cười tủm tỉm làm như quen lắm. Chắc ông nhìn tướng em cũng biết là mới qua, nên cố làm ra thân thiện để em khỏi ngại ngần bỡ ngỡ sợ sệt chăng. Có điều tới khi ông tỏ ra thân thiện quá bằng cách thò tay qua vỗ vỗ chân em với bàn tay phải có ngón trỏ cụt ngang một lóng thì em thấy quả là… không thể được. Em vẩn đến gặp cả nhà để rồi hôm sau gọi… cám ơn vậy. Bà vợ xinh xắn, làm nghề nail. Ông chồng làm landscaping. Bầy con 5, 6 đứa lớn nhỏ trong đó có một bé học cùng lớp thằng con em. Chẳng phải em sợ gì, cũng không phải em đã muốn đi làm còn bày đặt đòi hỏi nọ kia, nhưng thật sự, ngày tính chuyện qua xứ sở này, em có bao nhiêu hoài bảo mang theo. Chả lẽ…

Bây giờ, sau gần 20 năm xa rời quê hương, những bỡ ngỡ ban đầu đã chẳng còn. Hầu hết các gia đình HO đều đã ổn định, con cái đã thành đạt. Ông chồng em và em, như mọi người khác, cũng đã tìm được một nghề tạm ổn để vừa cày vừa… đóng thuế như mọi nguời, sáng sáng ra đi khi trăng vừa lặn, chiểu trở về nhà đã thấy trăng treo đầu núi (trừ mấy bữa nay đổi giờ nên còn thấy tí ánh mặt trời hiếm hoi cuối ngày). Con đường cuối đời coi như đã yên bề chờ lúc xuôi tay. Thế nhưng, có những buổi chiều như chiều nay, ngồi nhìn những nụ mai nở muộn trên những cành khẳng khiu trong khu vườn bé xíu của em, tự nhiên em lại nhớ quá những ngày xa xưa. Vâng ngày xưa, khi chia nhau với lũ bạn những trái me chín rụng trên đường Thống nhất, hay chui vào một góc sân sau trường, nơi nhà để xe, để chụm đầu cầu cơ hỏi chuyện mai sau, khi kéo nhau lang thang các quán sách Bô na, khi nốc những ly cà phê đặc đắng nghét để kéo hai con mắt mở to bên những chồng courts dây cộp, có bao giờ em nghĩ cuối đời mình sẽ sống nơi đây? ”Chốn này, quay cuồng mãi hoài, có gì vui”. Rồi mai rồi mốt, một ngày không đẹp trời gì lắm, rủ ông chồng đi ra một cái nghĩa địa nào đó, ngắm ngắm nghía nghía, lựa chọn một miếng đất, đóng tiền giữ chỗ xí phần cho ngày ra đi. Vài ba trăm năm sau, con cháu chắt chút chít hay kẻ lạ hoắc có đi qua, đọc tấm bia sẽ kêu lên ồ có một người Việt thế hệ đầu tiên ngày xưa xửa xừa xưa tị nạn đến Mỹ đang nằm đây nè. Ôi cuối trời và cuối đời quạnh hiu!

Tuy nhiên, em vẫn còn có một ước mơ. Em vẫn mong một ngày nào đó trước khi nhắm mắt, em mở được một nhà in, “mở lại”, lấy tên ba em như cũ, “Nhà in Ngô Mạnh Hùng”. Mấy chị em em sẽ chung sức để làm, quây quần lại như xưa, đem một mảnh quê hương cũ ươm lại trên vùng đất mới này. Khi em không còn nữa, bầy con bầy cháu sẽ tiếp tục….

Em vẫn cầu ba em phù hộ cho giấc mơ em thành sự thật. Mỗi tối. Nhưng biết đến bao giờ…